TÁC HẠI CỦA GIUN ĐŨA NGƯỜI ASCARIS LUMBRICOIDES

TÁC HẠI CỦA GIUN ĐŨA NGƯỜI ASCARIS LUMBRICOIDES

TS.BS. Hồ Sỹ Triều
ThS. Vũ Ngọc Trung
Bệnh viện Đại học quốc gia Hà Nội

 
      Giun đũa người Ascaris lumbricoides phân bố rộng rãi trên khắp thế giới. Theo tổ chức y tế thế giới, đã có 1.471 triệu người nhiễm giun. Ở Việt Nam, có khoảng 60 triệu người nhiễm giun. Giun đũa người trưởng thành Ascaris lumbricoides là một loại giun tròn, có kích thước lớn. Giun cái dài 20-30 cm, giun đực dài 15-20 cm, màu trắng sữa hay hồng nhạt, thân hình ống. Miệng có 3 môi bao quanh, xếp cân đối, 1 môi lưng, 2 môi bụng, ở giữa có 3 miệng 3 cạnh, ở mặt bụng có những núm cảm giác, giun đực nhiều hơn giun cái. Bộ phận tiêu hóa có thực quản, ruột, hậu môn. Bộ phận bài tiết gồm 2 ống chạy dọc 2 bên thân đổ vào 1 lỗ ở phía đầu, mặt bụng. Bộ phận thần kinh có 1 vòng và những dây thần kinh. Bộ phận sinh dục gồm tử cung, túi chứa tinh, hai ống dẫn trứng. Toàn bộ là những ống xoắn vào nhau, ở giữa thân, tập trung vào 1 ống có vách dày là âm đạo, âm đạo mở ra mặt bụng chỗ tiếp giáp 2/3 đoạn trước và giữa thân. Giun đực có tinh hoàn hình ống, tiếp theo là ống dẫn tinh, ống phụt tinh đổ ra phía sau lỗ hậu môn [1], [4], [6] .
     Trứng giun đũa người Ascaris lumbricoides hình trái xoan, kích thước 45-75 x 35-58 µm. Có 5 lớp vỏ, lớp ngoài cùng xù xì là lớp vỏ albumin có tác dụng chống va chạm, nhuộm màu vàng của phân. Ba lớp trong nhẵn, cứng, chống tác động cơ học, lớp trong cùng có cấu trúc sợi có chức năng bảo vệ trứng, chống lại các hóa chất. Trứng giun không thụ tinh đa dạng dài hơn, không cân đối, kích thước khoảng 90x40 µm, chiếm 15% tổng số trứng [2], [5].
      Giun đũa Ascaris lumbricoides sống ký sinh trong ruột non người, ăn các dưỡng chất. Giun cái đẻ khoảng 240.000 trứng/ ngày. Trứng theo phân ra ngoại cảnh. Ở ngoại cảnh, trứng cần các yếu tố để phát triển như nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, không khí… Sau một thời gian ở ngoại cảnh, phôi phát triển thành ấu trùng. Ở điều kiện thích hợp, trứng giun đũa có thể sống được 5-6 năm, thậm chí có thể tới 9-10 năm.
      Người nuốt phải trứng ở giai đoạn lây nhiễm, chất dịch tiêu hóa tác dụng lên vỏ trứng và giải phóng ra ấu trùng. Ấu trùng giun đũa Ascaris lumbricoides chui qua thành ruột, vào hệ thống tuần hoàn, theo tĩnh mạch cửa lên gan, ở gan 3-4 ngày rồi theo tĩnh mạch trên gan tới tĩnh mạch chủ vào tim phải. Từ tim phải, ấu trùng theo động mạch phải vào phổi, chui qua thành mạch máu vào phế nang. Trong thời gian ở phổi, ấu trùng phát triển lớn dần, thoát vỏ 2 lần, lần đầu sau 5 ngày, lần thứ 2 từ ngày thứ 10 trở đi, rồi phát triển nhanh tại phế nang, có kích thước dài tới 1-2 mm, ấu trùng theo các phế nang lên khí quản, lên hầu, rồi theo thực quản xuống ruột non cư trú ở đó, lột xác 4 lần, phát triển thành giun trưởng thành. Trong thời gian di cư, ấu trùng ăn máu. Thời gian kể từ khi trứng vào cơ thể đến khi thành giun trưởng thành đẻ trứng mất khoảng 60-70 ngày. Giun đũa người Ascaris lumbricoides sống trong người được khoảng 12-18 tháng [1], [4].
      Ấu trùng giun đũa Ascaris lumbricoides khi di cư có thể lạc chỗ. Khi ấu trùng đi qua mạch gan, qua vùng tuần hoàn lớn về tim, theo động mạch lên phổi, vào các mô của cơ thể, hạch bạch huyết, lách, não tủy. Ấu trùng giun đũa Ascaris lumbricoides có thể tập trung ở thận rồi vào nước tiểu, ít khi qua được nhau thai vào bào thai. Trong quá trình di cư, ấu trùng ăn máu để tồn tại và phát triển. Ấu trùng có thể gây những phản ứng dị ứng cấp tính. Giun đũa trưởng thành Ascaris lumbricoides sống ký sinh ở ruột non, ăn dưỡng chất để tồn tại sinh trưởng và phát triển. Và hút các loại thức ăn đã được tiêu hóa [1], [2], [6].
      Tác hại của giun đũa trưởng thành Ascaris lumbricoides ăn dưỡng chất, ăn các loại thức ăn đã được tiêu hóa, làm suy yếu cơ thể, số lượng giun ít không gây triệu chứng rõ rệt, đôi khi thấy buồn nôn, ăn không tiêu, đau bụng. Ở trẻ em, hay gặp những triệu chứng như gầy còm, bụng chướng, phân nát, biếng ăn, kinh giật, ứa nước bọt. Đó là những triệu chứng nhiễm độc thần kinh, do chất độc của giun gây ra. Các chất allergen của giun đũa gây quá mẫn ở phổi, da, niêm mạc mắt, niêm mạc ống tiêu hóa. Tác giả Venkatachalam nghiên cứu trên trẻ em nhiễm giun đũa, cường độ nhiễm trung bình 26 giun/ người, chế độ hàng ngày 30-50 g protein bị mất 4g/ngày, chưa kể giun đũa còn gây rối loạn protein. Tác giả Trinathy thấy 7,2% nitrogen và 13,4% chất mỡ trong khẩu phần ăn bị mất do giun. Giun đũa Ascaris lumbricoides chiếm một lượng vitamin A đáng kể gây rối loạn chuyển hóa mỡ, thiếu hụt pyridine, retinol, vitamin C, giảm hấp thu các chất dinh dưỡng làm vật chủ kém phát triển, suy giảm miễn dịch [4], [5].
      Giun Ascaris lumbricoides trưởng thành di chuyển vị trí: do số lượng nhiều, do độ pH ở ruột thay đổi, do thuốc làm giun bị kích động, do người bị sốt cao, do ăn các chất cay, chua, do gây mê, do điều trị không đúng, hoặc chỉ có giun cùng giới (đực hoặc cái). Giun Ascaris lumbricoides trưởng thành có khuynh hướng chui vào ống mật, ống tụy, gây đau bụng dữ dội, biến chứng apxe gan, tắc ống mật, viêm ruột thừa, tắc ống tụy, nôn ra giun, tắc ruột, thủng ruột. Giun có thể chui lên phần trên đường hô hấp vào vòi Eustache, nhiều biến chứng có thể dẫn đến tử vong. Khi điều trị, giun bị chết nát trong ruột, chất độc của giun có thể gây nhiễm độc nguy hiểm, thường gặp ở trẻ em. Khi điều trị giun cần dùng thuốc để tẩy ngay giun ra ngoài [1], [3].
      Tác hại của ấu trùng giun Ascaris lumbricoides: trong thời gian di cư trong cơ thể, ấu trùng giun có thể gây nhiều tác hại ở nơi chúng cư trú.  Khi di cư, ấu trùng giun Ascaris lumbricoides có thể lạc chỗ qua các mao mạch phổi rồi về tim, qua vòng tuần hoàn lớn và có thể ở lại các bộ phận, các mô của cơ thể, hạch bạch huyết, lách,  não, tủy, hoặc có thể tập trung ở thận rồi vào nước tiểu, ít khi qua được  nhau thai vào bào thai. Trong quá trình di cư, ấu trùng giun Ascaris lumbricoides có thể gây những phản ứng dị ứng cấp tính [4], [5].
      Ấu trùng giun Ascaris lumbricoides ăn máu để tồn tại, sinh trưởng và phát triển. Khi tới phổi, ấu trùng giun chui qua mạch máu vào phế nang, làm chảy máu gây viêm các tổ chức nhỏ, gây xuất huyết, gây ho, đau ngực, ho ra đờm, máu, kèm theo triệu chứng quá mẫn, nổi ban, bạch cầu ái toan tăng cao, gây hội chứng Loeffler trên lâm sàng giống như lao, ho khan, đau ngực, bạch cầu ái toan tăng cao tới 40% hoặc hơn, chụp XQ  tim phổi có hình ảnh thâm nhiễm giống lao. Hội chứng Loeffler thường gặp trong cộng đồng nhiễm giun Ascaris lumbricoides tái phát hoặc nhiễm giun theo mùa. Tác hại do giun Ascaris lumbricoides gây ra rất lớn, cần khám và điều trị sớm [4], [7].
 
 TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trần Minh Hiển (2001), Ký sinh  học. Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.
2. Bộ môn Xét nghiệm, Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương (2004), Giáo trình ký sinh trùng. Nhà xuất bản y học.
3. Nguyễn Thị Nga, Lê Trần Anh, Nguyễn Khắc Lực (2012-2013). Đặc điểm, kiến thức và thực hành nuôi chó mèo liên quan đến nhiễm Toxocara sp ở bệnh nhân đến khám và điều trị tại viện 103. Tạp chí y học thực hành số 8 (878) trang 110-112.
4. Ichiro Miyazak Anillstrasted book of Helminthis zoo notes International Medical Foundation of Japan Tokyo 2013.
5. Mackell, Voye John Medical parasitology 7th Edition Slanford university school of Medicine USA 2001.
6. Santaran VA.Rubinsky Elefant G.Ferrieira M.U Soil transmitted Helminthic Zoonotes in humans and associated risk factors in pasacci. S.editor Soil contamination Rijeka Intech 2011, P.43-66.
[http://www intechopeu.com/articles/show/title/soil transmitted- helminthic – zoonoses – in – humans- and- associated – risk – factors].
7. Souza. RF, Dattoli VC, Mendoca.LR, Jesus.IR Baaueiro.T, Santana Cde.C Santus NM, Barraou in – Melo.SM, Alcatara- Neves NM [pravalence and risk factors of human infection by Toxocaracanis in Salvador, State of Bahia Brazil] [Article in portuguese] REV Soc bras Med trop 2011. Jul-Aug 44 (4) 5 (6-9).
VIDEO
Liên kết website
Hoạt động
nothing